جایگاه ویژهٔ دریا در داستان‌های کوتاه منیرو روانی‌پور و ریشهٔ آن در اساطیر و افسانه‌ها
کد مقاله : 1120-IAALL-FULL (R1)
نویسندگان:
1پوران طاحونی، 2محمد صادق گرانبها *
1مدیر تحصیلات تکمیلی بنیاد ایرانشناسی
2بنیاد ایرانشناسی
چکیده مقاله:
بسیاری از نظریه‌پردازان ادبیات اقلیمی -چون محمد‌علی سپانلو و حسن عابدینی- هنگام سخن گفتن از «دریا» در آثار نویسندگان اقلیمى جنوب، آن را مکانى «کلیشه‌اى» با چنین ویژگی‌هایی توصیف کرده‌اند: مکانی برای بازنمایى تلاش بومیان در جهت کسب روز، جایى براى کشمکش‌هاى سیاسى، محل آمدوشد کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها، میدان قاچاق کالا، و …. از طرفی منیرو روانی‌پور در بیشتر داستان‌هایش دریا (خلیج فارس) را به عنوان مکانی محوری به‌کار می‌گیرد؛ با این وجود، دریایی که او ترسیم می‌کند با آنچه این نظریه‌پردازان توصیف می‌کنند تفاوت‌هایی بنیادین دارد. او این تفاوت را با بهره‌گیری از افسانه‌ها و باورهای زادگاهش بوشهر (به خصوص محلهٔ جفره) ایجاد می‌کند. این جستار به بررسى آن دسته از داستان‌هاى کوتاه روانی‌پور می‌پردازد که با «دریا» سر و کار دارند؛ دریای این داستان‌ها را می‌‌توان به این موارد تقسیم کرد: ۱. خدایى بی‌رحم که ماهیگیران مجبورند قربانى نثارش کنند؛ ۲. مکانِ زندگى موجوداتى افسانه‌اى؛ ٣. سرچشمهٔ بادهاى شخصیت یافتۀ اقلیمی، چون «باد پیرزن»؛ ٤. مکانى براى زندگى مردگان. در تمام این بازنمایی‌ها، منیرو روانی‌پور با آمیختن اقلیم و اسطوره و افسانه در هم توانسته است ضمن نپرداختن به مسائل کلیشه‌ایِ سیاسی و اقتصادیِ دریا، تأثیری متفاوت ایجاد کند. ریشه‌های احتمالی این تصاویر متفاوت از دریا را می‌توان با استفاده از تحلیل اسطوره‌‌‌‌شناختی یونگی در «ناخودآگاه جمعی» بشر و یا اساطیر و افسانه‌های منطقه یافت. این جستار علاوه بر بررسى جداگانه هر کدام از این بازنمایی‌های دریا، ریشه‌های احتمالی این باورها را در اساطیر آریایی و میان‌رودانی مورد کاوش قرار داده و برای آن‌ها شواهدی یافته است.
کلیدواژه ها:
دریا، افسانه، اسطوره، باد
وضعیت : مقاله پذیرفته شده است